ZPB.by

Monday, Aug 20th

Last update11:15:31 AM GMT

You are here: Wydarzenia Świat Polonika w Budapeszcie

Polonika w Budapeszcie

Email Drukuj PDF

Polonika w BudapeszcieNakładem Ogólnokrajowego Samorządu Mniejszości Polskiej na Węgrzech ukazała się ciekawa praca Laszlo Prohaszka pt. Polskie pamiątki w Budapeszcie. Czytamy w niej m.in… żaden naród nie posiada na terenie stolicy Węgier tyle pamiątek, co Polacy. Rzeźby, tablice pamiątkowe czy nazwy ulic wiernie strzegą tysiącletniej przyjaźni tych dwóch narodów oraz ściśle splatającej się ich historycznej przeszłości.


Na terenie samego Budapesztu znajdują się dziś kilkanaście pomników polskich bohaterów. Są to pomniki: króla św. Władysława, Stefana Batorego, króla Ludwika Węgierskiego, Józefa Bema, Przemyśla, Fryderyka Chopina, Stanisława Moniuszki, Legionistów Polskich oraz popiersia: papieża Jana Pawła II, ks. bp. Władysława Bandurskiego, Józefa Wysockiego, ks. Wincentego Danka, Sióstr Elżbietanek z Poznania, Ludwika Zamenhofa. Są też liczne tablice pamiątkowe – m.in.: króla Władysława Warneńczyka, Stefana Batorego, Tadeusza Kościuszki, Józefa Piłsudskiego, Mieczysława Woronieckiego, Konrada K. Rulikowskiego, Katyńska oraz harcerzy ZHP z drużyny im. Stefana Batorego w Budapeszcie.
Najbardziej znane są dwa duże pomniki w centrum Budy i jeden w Peszcie: gen. Józefa Bema i pomnik Przemyśla oraz, po stronie Pesztu, polskiego i węgierskiego króla św. Władysława. Na pierwszym z nich, nad płaskorzeźbą, umieszczona została tablica z białego marmuru, na której znajduje się węgierski napis i jego polskie tłumaczenie, na osobnej płycie: pamięci generała Józefa Bema w 150. rocznicę jego śmierci… Stołeczny samorząd Mniejszości Polskiej, Budapeszt 10 grudnia 2000r.
Józef Bem, po przejściu w Turcji na islam, działał pod nazwiskiem paszy Murada jako gubernator Aleppo, gdzie zmarł. Jego prochy zostały następnie sprowadzone przez rząd polski w roku 1929. Pociąg jadący z Aleppo do Tarnowa zatrzymał się m.in. w Budapeszcie, gdzie ludność stolicy węgierskiej złożyła przed jego trumną hołd. Wydarzenie to uzmysłowiło fakt, że legendarny generał węgierskich walk wyzwoleńczych nie ma pomnika w Budapeszcie. Utworzono więc Węgierską Komisję Narodową do spraw pomnika J. Bema pod przewodnictwem gen. Gyorgya Balasiego. Kiedy zebrano odpowiednie fundusze, komisja zleciła artyście-rzeźbiarzowi Janosowi Istokowi wykonanie pomnika dziadka Bema. Jego projekt spotkał się z aprobatą. Na życzenie jednak członków władz stołecznych naniesiono na nim drobne poprawki. I tak na cokole z kamienia stanął posąg z brązu, przedstawiający generała wielkości dwukrotnie większej od normalnej.
W podpisie jednak, zamiast Józef Bem czy z węgierska Bem Józef, znalazło się tylko dziadek Bem – tak, jak żołnierze zwykli zwracać się do swego ulubionego dowódcy oraz jak na wieki utrwalił się w pamięci narodu węgierskiego. Poniżej, na czołowej ścianie cokołu, znajduje się węgierski napis: PISKI, bitwa 1849, odbiorę most albo zginę, naprzód Węgrzy, nie ma mostu, nie ma ojczyzny. Napis ten upamiętnia decydującą bitwę, która miała miejsce 9 lutego 1849 roku w Siedmiogrodzie, w okolicach miejscowości Piski, dziś Simeria. Wojska węgierskie, po dwóch przegranych potyczkach przybyły do Piski, gdzie uzupełnione zostały wypoczętymi oddziałami wojsk pomocniczych. Przed decydującą walką gen. Bem powiedział dowódcom batalionów: ‚stracimy most, stracimy Siedmiogród”. Ostateczną bitwę wygrały oddziały dowodzone przez polskiego generała, a nazwa Piski na wieki została wpisana do historii węgierskiej wojskowości.
Drugi znany polski monument w Budapeszcie to pomnik Przemyśla. Wzniesiono go na pamiątkę poległych tam Węgrów w czasie I wojny światowej w 1915 roku, którzy bronili przemyskiej twierdzy i miasta, należącego wówczas do cesarstwa austro-węgierskiego. Przemyśl był wówczas trzecim największym miastem-twierdzą w Europie zaraz po francuskim Verdum i belgijskiej Antwerpii. Oparty o brzeg rzeki San układ obronny już na początku wojny został oblężony przez Rosjan. Sił obronnych, składających się ze 120 tys. żołnierzy, przeważnie Węgrów, nie udało się zwyciężyć w inny sposób, jak tylko głodem. Kiedy zabrakło żywności i nie powiodła się ostatnia próba przebicia, obrońcy wysadzili w powietrze pancerne umocnienia oraz broń ciężką. Rosjanie mogli już zająć tylko ruiny fortyfikacji.
Pomnik budapesztański, poświęcony obronie Przemyśla, odsłonięty został obok przyczółku mostu Małgorzaty. Na projekt pomnika Przemyśl ogłoszony został konkurs, a jego uczestnikami mogli być tylko twórcy, którzy sami walczyli na którymś z frontów I wojny światowej. Zwycięzcą konkursu został Szilard Szody, który na postumencie z kamienia wapiennego wyrzeźbił olbrzymiego lwa, pod którym widnieją słowa: Przemyśl 1914-1915. Pomnik jest obecnie (sierpień 2011) w odbudowie.
Kolejnym polskim akcentem w Budapeszcie jest wspomniany wcześniej pomnik polskiego i węgierskiego króla św. Władysława usytuowany przed kościołem, pod tym samym wezwaniem, w dzielnicy Kobanya. Jest to pomnik z tzw. węgierskiej szkoły rzymskiej, autorstwa Karoly Antala, powstały w roku 1940. Wyrzeźbiona z białego marmuru postać monarchy, o wysokości ok. 3 metrów, wspiera dłonie na trzymanym przed sobą potężnym toporze bojowym. Z postaci emanuje szlachetność i opanowanie oraz spokój i gotowość do walki.
Na postumencie, od strony czołowej, widnieje napis: Święty Władysławie, słodki obrońco Węgier, drogocenna perło wśród świętych królów, gwiazdo świetlista pośród gwiazd.
Historia stosunków łączących Polskę i Węgry jest niezwykle barwna i bogata w wydarzenia. Ilustrują to m.in. liczne budapesztańskie polonica oraz hungarica w Polsce.

Joomla